گفتار دهم كتاب المسالك و الممالك قديمىترين كتاب جغرافيائى در زبان عربى اهميت اين كتاب از لحاظ تحقيقات ايرانى * نوشته‌هائى به اين نام پيش از اين كتاب * اثر اين كتاب در مؤلفات بعدى * ويژگيهاى اين كتاب * تاريخ تاليف آن * نگاهى اجمالى به مطالب آن * چهار بخش و چهار اسپهبد * نكته‌هائى چند درخور توجه * سخنى دربارهء منابع اين كتاب * داستانى دربارهء يأجوج و مأجوج * مطالبى از جغرافياى قباد * روايتى از دهقان فلوجه و پايان ناتمام كتاب * نظرى از اهل نظر * سنجشى بين اين كتاب و آثار مشابه پس از آن * در كتابهاى جغرافيائى قرن چهارم * استانها و تسوهاى سورستان ( - سواد ) در اين كتاب و كتابهاى بعد * تحولى درخور ذكر * تقسيم اقطار زمين و دگرگونيهاى آن پس از اين كتاب * نظرى كلّى به سير تاريخى كتابهاى جغرافيائى پس از كتاب المسالك و الممالك .